تحلیل راهبردی راه اندازی مراکز گردشگری عشایری استان همدان

موحدی, رضا; پویا, مهرداد; صرامی فروشانی, ترانه; آرمند, مریم

doi:10.66224/serd.14.53.2

تحلیل راهبردی راه اندازی مراکز گردشگری عشایری استان همدان

نویسندگان

رضا موحدی ¹

مهرداد پویا ¹

ترانه صرامی فروشانی ¹

مریم آرمند ²

¹ گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران

² واحد مطالعات اداره امور عشایر استان همدان، همدان، ایران

10.66224/serd.14.53.2

چکیده

هدف: گردشگری عشایر منافع و رابطه‌ای دوسویه برای گردشگران و عشایر دارد. جلوه‌های طبیعی و انسانی موجود در محیط زندگی عشایر، این گروه را به‌عنوان یکی از جاذبه‌های خاص و چشم‌گیر گردشگری مطرح کرده است. عشایر کوچ‌رو یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری به شمار می‌آیند. از این رو، ایجاد مراکز ویژه گردشگری عشایری استان همدان می‌تواند موجب کسب درآمد، اشتغال‌زایی، جذب گردشگری و حفظ آداب ‌و رسوم، توانمندسازی و احیای فرهنگ‌های قومی و فرهنگ‌های از بین رفته عشایر گردد. هدف این مطالعه، تحلیل راهبردی راه‌اندازی مراکز گردشگری عشایر در استان همدان بوده است

روش پژوهش: پژوهش حاضر با توجه به هدف، از نوع تحقیقات کاربردی است که با استفاده از راهبردهای پژوهش آمیخته (کمّی و کیفی با تقدم زمانی کیفی) انجام شده است. جامعه آماری تحقیق شامل دو گروه کارشناسان و عشایر استان همدان بودند. از کارشناسان تمامی آنها (80 نفر) و از جامعه عشایر با استفاده از جدول مورگان تعداد 105 نفر که در چهار شهرستان نهاوند، همدان، تویسرکان و بهار بودند، انتخاب شدند. ابزار اصلی گردآوری داده، بررسی اسناد موجود، مصاحبه، مشاهده و پرسشنامه برای امکان‌سنجی ایجاد مراکز گردشگری عشایری در استان همدان بوده است. برای تحلیل داده‌، در بخش کیفی از تحلیل محتوای مصاحبه‌ها استفاده شد و در بخش کمّی با استفاده از آمارهای توصیفی و استنباطی، آزمونهای t، تحلیل SWOT، و تکنیک سناریو ویزارد، راهبردهای ایجاد گردشگری عشایر در استان همدان ارائه شد

یافته‌ها: نتایج بدست آمده نشان داد راهبرد مناسب برای راه اندازی مراکز گردشگری استان همدان (قرارگیری در ربع سوم ماتریس) تدافعی است؛ بدین معنی که ایجاد مراکز گردشگری عشایری در استان همدان با تهدیدها و ضعف‌های متعددی روبه‌رو است. بنابراین، اقدام در این زمینه، نیازمند احتیاط و جامع‌نگری برای فراهم آوردن زمینه‌ها و شرایط لازم است. از سوی دیگر، با توجه به سناریوی مطلوب (سناریو شماره 1) توجه به زیرساخت‌های فنی و فراهم ساختن امکانات و تسهیلات لازم برای ایجاد گردشگری عشایر به عنوان پیشران اصلی در ایجاد مراکز گردشگری عشایری و جلب گردشگران در آینده محسوب می‌شود.

نتیجه‌گیری: عشایر استان همدان نسبت به ایجاد مراکز گردشگری عشایری دیدگاه مثبت و مساعدی دارند و تمایل به پذیرش ایجاد این مراکز بین عشایر استان وجود دارد. با این حال، با تهدیدها و ضعف‌های متعددی روبه‌رو است که لازم است پیش از برنامه‌ریزی و اقدام در این زمینه مدّ نظر قرار گیرند. ازجملهء این نیازها عبارت‌اند از: تامین امکانات دسترسی به راه‌های ارتباطی و جاده‌های مناسب، برطرف کردن کمبودهای زیرساخت گردشگری و به‌ویژه اکوگردشگری، تامین امکانات و خدمات رفاهی گردشگری، افزایش آگاهی عمومی و گردشگران نسبت به پتانسیل‌های منطقه، و اطلاع‌رسانی و تبلیغات مناسب.

کلیدواژه‌ها

استان همدان

تحلیل راهبردی

سناریو ویزارد

گردشگری عشایری

20.1001.1.23222131.1404.14.53.5.7

عنوان مقاله English

Strategic Analysis of Establishing Nomadic Tourism Centers in Hamadan Province

نویسندگان English

Reza Movahedi ¹

Mehrdad Pouya ¹

Taraneh Sarami Foroushani ¹

Maryam Armand ²

¹ Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran

² Studies Unit of the Hamedan's Nomad affairs, Hamedan, Iran

چکیده English

Objective: Nomadic tourism generates mutual benefits for both tourists and nomadic communities. The unique natural and cultural features of nomads' living environments have made these communities remarkable and distinctive tourist attractions. Nomadic tribes are recognized as one of the most significant tourism assets. Therefore, establishing specialized nomadic tourism centers in Hamadan Province can generate income, create employment, attract tourists, preserve customs and traditions, empower local communities, and revitalize lost nomadic cultural heritage. The purpose of this study is to conduct a strategic analysis for establishing nomadic tourism centers in Hamadan Province.

Methods: Given its objectives, this study is an applied research project employing a mixed-method approach (qualitative–quantitative with qualitative priority). The statistical population consisted of two groups: experts and nomads of Hamadan Province. All 80 experts participated in the study, while 105 nomads were selected using the Morgan table from the four counties of Nahavand, Hamadan, Tuyserkan, and Bahar. Data collection tools included document analysis, interviews, observations, and questionnaires designed to assess the feasibility of establishing nomadic tourism centers in the province. Qualitative data were analyzed through content analysis of interviews, while quantitative data were analyzed using descriptive and inferential statistics, t-tests, SWOT analysis, and the Scenario Wizard technique to determine strategies for developing nomadic tourism.

Results: Results indicated that the appropriate strategy for establishing tourism centers in Hamadan Province -based on the third quadrant of the strategic matrix- is defensive. This suggests that creating nomadic tourism centers faces numerous threats and weaknesses. Therefore, any action in this domain requires caution and a comprehensive approach to securing necessary conditions. Additionally, according to the preferred scenario (Scenario 1), prioritizing technical infrastructure and providing necessary facilities to support nomadic tourism constitute the main driving forces for establishing these centers and attracting future tourists.

Conclusions: Nomads in Hamadan Province hold a positive and supportive attitude toward the establishment of nomadic tourism centers, and there is a willingness among local communities to accept such initiatives. However, the process faces several threats and weaknesses that must be addressed before planning and implementation. These include improving access routes and transportation infrastructure, addressing deficiencies in tourism -particularly ecotourism- facilities, providing essential amenities and services, enhancing public and tourist awareness of regional potentials, and ensuring effective publicity and information dissemination.

کلیدواژه‌ها English

Hamadan province

Strategic Analysis

scenario wizard

Nomadic Tourism

Abdollahi, H., Matinkhah, S.H., Bashari, H., & Hosseini, S.M. (2012). Surveying the Recreational Priorities in Gavkhooni Region through Analytical Hierarchy Process (AHP). Journal of Natural Environment, 65(1), 95-110. (in Persian) [DOI:10.22059/jne.2012.29466]

اسمعیلی، زهره (1396). ارزشگذاری گردشگری عشایری در شهرستان شیروان. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان.

Administration of Hamedan's nomad affairs (2020). the view of Hamedan's province nomads. (in Persian) http://ashayerhmd.ir/page/simayeashayer

اسمعیلی، فضل ا...؛ خداداد، مهدی و نخعی، مهدیه (1394). تحلیل عاملی توسعه گردشگری عشایر منطقه سهند (مراغه). دومین کنفرانس بین الملی مدیریت، حسابداری و اقتصاد. موسسه عالی علوم و فناوری خوارزمی، شیراز. https://civilica.com/doc/559732

Chevtaeva, E., & Denizci-Guillet, B. (2021). Digital nomads’ lifestyles and coworkation. Journal of Destination Marketing & Management, 21, 1-11. [DOI:10.1016/j.jdmm.2021.100633]

ایمانی طیبی، لیلا؛ شفیعی، زاهد و رجایی، محمد علی (1397). شناسایی ظرفیت های گردشگری عشایری با استفاده از مدل سوات (مورد مطالعه: عشایر قشقایی). دومین کنفرانس بین المللی تحولات نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، تهران. https://civilica.com/doc/782184

Dou, Y., Yu, X., Bakker, M., De Groot, R., Carsjens, G. J., Duan, H., & Huang, C. (2020). Analysis of the relationship between cross-cultural perceptions of landscapes and cultural ecosystem services in Genheyuan region, Northeast China. Ecosystem Services, 43, 1-17. [DOI:10.1016/j.ecoser.2020.101112]

پاپلی‌ یزدی، محمدحسین و سقایی، مهدی (1393). گردشگری (ماهیت و مفاهیم). سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، تهران.

Esmaeili, F., Khodadad, M., & Nakhaei, M. (2015). Factor analysis of nomad development in Sahand region (Maragheh). 2th international conference on management, accounting and economy, higher education center of Kharazmi's science and technology, Shiraz. (in Persian) https://civilica.com/doc/559732

حاجی‌نژاد، علی؛ آقائی، واحد و حاجی پور، نازنین (1397). ارزیابی نقش آگاهی از جاذبه‌های گردشگری در توسعه اکوگردشگری (مطالعه موردی: آگاهی‌سنجی کارشناسان و گردشگران استان اردبیل). جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای. 16(1)، 151-125. [DOI:10.22067/geography.v16i2.22539]

Esmaeili, Z. (2017). The valuing nomad tourism in shirvan county. Master thesis, faculty of agriculture, guilan university. (in Persian)

حبیب‌الهی، فضیلت (1398). گردشگری مبتنی بر جوامع محلی. چاپ سوم، نتشارات شفاف، تهران.

Fan, K.H.F., Chang, T.C., & Ng, S.L. (2020). The Batek's dilemma on indigenous tourism. Annals of Tourism Research, 83, 1-13. [DOI:10.1016/j.annals.2020.102948.]

خسروی‌پور، بهمن و سلیمانی‌هارونی، خدیجه (1398). گردشگری صنعت سفید با گردشگری جامعه محور. پژوهش‌های گردشگری و توسعه پایدار، 5(2)، 59-64.‎ http://trsd.ir/post.aspx?id=600

Habibollahi, F. (2019). Tourism based on local communities. 3th edition, Tehran: Shafaf publications. (in Persian)

دنیای اقتصاد (1399). زندگی اولیه با گردشگری عشایری، شماره روزنامه 5036.

Hajinejhad, A., Aghaei, V., & Hajipour, N. (2019). Evaluation the Role of Awareness by Tourism Attractions on Ecotourism Development (Case Study: Awareness Assessment of Experts and Tourists of Ardebil Province). Journal of Geography and Regional Development, 16(2), 125-151. (in Persian) [DOI:10.22067/geography.v16i2.22539]

رکن الدین افتخاری، عبدالرضا؛ ایمانی طیبی، لیلا و فرهادی یونکی، مجید (1399). عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری تجربه محور در مناطق موردمطالعه: عشایر قشقایی. پژوهشهای روستائی، 11(4)، 727-712. [DOI:10.22059/jrur.2019.284926.1376]

Halder, S., & Sarda, R. (2021). Promoting Intangible Cultural Heritage (ICH) tourism: Strategy for socioeconomic development of snake charmers (India) through geoeducation, geotourism and geoconservation. International Journal of Geoheritage and Parks, 9 (2), 212-232. [DOI:10.1016/j.ijgeop.2021.02.008]

زارعی، قاسم؛ حاضری، هاتف و علی نژاد، سلیم (1397). تاثیر ظرفیت پذیرش اجتماعی گردشگری عشایری در توسعه پایدار (ایل قشقایی تیره هیبت لو‌). مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 11(1) ،13-21. https://sid.ir/paper/231899/en.

Imani Tayebi, Z., Shafei, Z., & Rajaei, M.A. (2018). Identifying the nomad tourism opportunities by using SWOT model (case study: Ghashghaei nomads). 2th international conference on new changes on management, accounting and economy, Tehran. (in Persian) https://civilica.com/doc/782184

زبردست، ایراندخت؛ نازقلیچی، بی بی سارا و سعیدی، نسرین (1393). برگزاری جشنواره موسیقی محلی، عاملی موثردرتوسعه گردشگری عشایری موردمطالعه: عشایرترکمن و بختیاری، کنفرانس بین المللی توسعه پایدار، راهکارها و چالش ها با محوریت کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری، تبریز. https://civilica.com/doc/355720

Khosravipour, B., & Soleymaniharouni, K. (2019). Tourism white industry with community based tourism.Tourism research and sustainable development journal, 5 (2), 59-64. (in Persian) http://trsd.ir/post.aspx?id=600

شام‌بیاتی، محمدحامد و تاج، شهره (1396). تحلیل میزان پذیرش جامعه میزبان بر ایجاد گردشگری عشایری (مطالعه موردی ایل سنجابی و کلهر). پایان نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی.

Korkeh Abadi, Z., & Mostakhdemin, H. (2011). Investigating the Potential of Entrepreneurial Tourism in Iran's Nomadic Society, Journal of Work and Society, 120/121, 37-50. (in Persian)

شهدادی، علی؛ قنبری، یوسف؛ سلمانی زاده، الهام و آذره، علی (1398). امکان سنجی و مکان یابی مناطق مستعد اخداث اکوکمپ‌های عشایری (مطالعه موردی: دهستان وردشت شهرستان سمیرم). جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 9(3)، 293- 306. https://www.jgeoqeshm.ir/article_92768_en.html

Majidi, H., Safarabadi, A., & Goli, A. (2017). Regional Spatial Planning of Rural Tourism Attractions with an Emphasis on Ecotourism Potentials of Kohgiluyeh-BoyerAhmad Province. Research and urban planning, 8(29), 61-82. (in Persian) https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_2354.html?lang=fa

عبداللهی، هدا؛ متین خواه، سید حمید؛ بشری، حسین و حسینی، سید محسن (1391). تعیین اولویت‌های گردشگری در منطقه گاوخونی با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP). نشریه محیط زیست طبیعی، 65(1)، 95-110. [DOI:10.22059/jne.2012.29466]

Mododi Arkhodi, M., Javanshiri, M., & Nik- Shoar, M. (2019). Identification the Priority of Birjand Tourist Attractions. Spatial Planning, 8(3), 83-106. (in Persian) [DOI:10.22108/sppl.2018.111118.1217]

مجیدی ده شیخ، حکیمه؛ صفرآبادی، اعظم و گلی، علی (1396). آمایش منطقه‌ای جاذبه‌های گردشگری با تأکید بر توان‌های اکوگردشگری (استان کهگیلویه و بویراحمد). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 8(29)، 61-82.‎ https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_2354.html?lang=fa

Moon, H., & Han, H. (2019). Tourist experience quality and loyalty to an island destination: The moderating impact of destination image. Journal of Travel & Tourism Marketing, 36(1), 43-59. [DOI:10.1080/10548408.2018.1494083]

مدیریت امور عشایر استان همدان (1399). سیمای عشایر استان همدان. http://ashayerhmd.ir/page/simayeashayer

Movahedi, R., Pouya, M., Sarami-Foroushani, T., & Armand, M. (2024). Identifying and Prioritizing potential areas for nomadic tourism in Hamedan province. Nomadic Territory Planning Studies, 4(1), 117-132. (in Persian) [DOI:10.22034/jsnap.2024.431032.1083]

موحدی، رضا؛ پویا، مهرداد؛ صرامی فروشانی، ترانه و آرمند، مریم (1403). شناسایی و اولویت‌بندی مناطق مستعد گردشگری عشایری در استان همدان. مطالعات برنامه ریزی قلمرو کوچ نشینان، (1) 4، 132-117. [DOI:10.22034/jsnap.2024.431032.1083]

Papoliyazdi, M.H., & Saghaei, M. (2014). Tourism (nature and concepts). Tehran: SAMT Publications. (in Persian)

مودودی ارخودی، مهدی؛ جوان شیری، مهدی و نیک شعار، مرجان (1397). شناسایی اولویت جاذبه‌های گردشگری بیرجند، برنامه ریزی فضایی (جغرافیا)، 8 (3)، 106-83. [DOI:10.22108/sppl.2018.111118.1217]

Pine, B.J., & Gilmore, J.H. (2013). The experience economy: past, present and future. In Handbook on the experience economy (pp. 21-44). Edward Elgar Publishing. [DOI:10.4337/9781781004227.00007]

Rokneddin Eftekari, A., Imani Taeibi, L., & Farhadi Uonaki, M. (2021). The Influential Factors in Experience-Based Tourism in Nomadic Areas (Case Study: Qashqai Tribes). Journal of Rural Research, 11(4), 712-727. (in Persian) [DOI:10.22059/jrur.2019.284926.1376]

Administration of Hamedan's nomad affairs (2020). the view of Hamedan's province nomads. (in Persian) http://ashayerhmd.ir/page/simayeashayer

Shahdadi, A., Ghanbari, Y., Salmani Zadeh, E., & Azareh, A. (2019). Potentiometric and location predatory areas for construction nomadic ecocamp (Case study: Part of Semirom province). Geography (Regional Planning), 9(35), 293-306. (in Persian) https://www.jgeoqeshm.ir/article_92768_en.html

Chevtaeva, E., & Denizci-Guillet, B. (2021). Digital nomads’ lifestyles and coworkation. Journal of Destination Marketing & Management, 21, 1-11. [DOI:10.1016/j.jdmm.2021.100633]

Sham Bayati, M.H., & Taj, S. (2017). Analysis of rate of host community adoption on nomad tourism (case study: sanajabi and kalhor tribe). Master thesis, Islamic azad university. (in Persian)

Shircliff, J.E. (2020). Nomadic by nature? Contradictions and precarious work in Mongolian tourism. Central Asian Survey, 39 (3), 361-377. [DOI:10.1080/02634937.2020.1736001]

Talinbayi, S., Xu, H., & Li, W. (2019). Impact of yurt tourism on labor division in nomadic Kazakh families. Journal of Tourism and Cultural Change, 17 (3), 339-355. [DOI:10.1080/14766825.2018.1447949]

Esmaeili, Z. (2017). The valuing nomad tourism in shirvan county. Master thesis, faculty of agriculture, guilan university. (in Persian)

Tiberghien, G. (2020). Neo-nomadic Culture as a Territorial Brand for ‘Authentic’ Tourism Development in Kazakhstan, Europe - Asia Studies, 72 (10), 1728-1751. [DOI:10.1080/09668136.2020.1776842]

Fan, K.H.F., Chang, T.C., & Ng, S.L. (2020). The Batek's dilemma on indigenous tourism. Annals of Tourism Research, 83, 1-13. [DOI:10.1016/j.annals.2020.102948.]

Wani, S. A., Shaheen, F.A., & Wani, M.H. (2018). Cashmere producing smallholder nomads of Himalaya: Survival challenges of a system. Small Ruminant Research, 163, 45-50. [DOI:10.1016/j.smallrumres.2017.07.008]

Habibollahi, F. (2019). Tourism based on local communities. 3th edition, Tehran: Shafaf publications. (in Persian)

World of economy (2020). Initial life with nomad tourism. Newspaper Nr.5036. (in Persian)

Wu, H.C., & Cheng, C.C. (2018). An empirical analysis of tourists’ switching intention: The case of Jiufen. Journal of China Tourism Research, 14(2), 193-220. [DOI:10.1080/19388160.2018.1463883]

Zabarast, I., Naz Kallychi, B., & Saeedi, N. (2015). Conducting a local music festival, promoting the popularity of nomad tourism: Ashir Turkman and Bakhtiari. International Conference on Sustainable Development, Solutions and Challenges Focusing on Agriculture, Natural Resources, Environment and Tourism, Tabriz. (in Persian) https://www.civilica.com/Paper-ICSDA01-ICSDA01_1420.html

Zarie, Gh., Hazeri, H., & Alinezhad Salim, L. (2019). The Impact of Social Acceptance of Nomadic Tourism on Sustainable Development (Ghashghayi Tribe, Haybetlou Clan). Journal Of Iranian Social Development Studies (JISDS), 11(1 ), 21-31. (in Persian) https://sid.ir/paper/231899/en