اقتصاد فضا و توسعه روستایی

اقتصاد فضا و توسعه روستایی

تحلیل نابرابری های اقتصادی – اجتماعی توسعه در نواحی روستایی ایران

نویسندگان
1 استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، واحد قائم‌شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائم‌شهر، ایران
2 کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی، واحد قائم‌شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر، ایران
چکیده
سال 1990 در گزارش برنامه عمران ملل متحد، شاخص مرکب توسعه انسانی موسوم به HDI توسط کارشناسان آن سازمان مطرح شد. این شاخص از ترکیب شاخص­های امید به زندگی، باسوادی و درآمد سرانه به­دست میآید و در محاسبه آن از حداقل، حداکثر و نسبت بین آنها استفاده میشود. در مقاله حاضر شاخص توسعه انسانی مناطق روستایی استان­های ایران در دو مقطع 1384 و 1394 به دو روش سازمان ملل و منطق فازی محاسبه و نتایج حاصله مورد ارزیابی و مقایسه قرار می­گیرد. بر اساس شاخص توسعه انسانی محاسباتی در هر دو مقطع 1384 و 1394 استان­هایی نظیر تهران، گیلان، اصفهان و فارس بهترین رتبه­ها و استان­هایی نظیرکهگیلویه و بویراحمد، کردستان و سیستان و بلوچستان بدترین رتبه­ها را با استفاده از هر دو روش داشته است. رتبه­بندی مؤلفه­های تشکیل دهنده شاخص توسعه انسانی نیز موید نتایج حاصله است. به دلیل اینکهدر روش دوم فازی مقدار ماکسیمم و مینیمم شاخص­ها بر اساس اطلاعات استان‌ها جمع­آوری شده، رتبه شاخص توسعه انسانی محاسباتی بر اساس روش فازی نسبت به روش سازمان ملل واقع‌بینانه‌تر به نظر می­رسد. همچنین علی­رغم تحولات صورت گرفته پس از یک دهه در روستاها، هنوز این شاخص مطلوب نیست ولی در مقایسه‌ با سال 1384 بهبود یافته است، به طوری که استان سیستان و بلوچستان با حدود 15 درصد بیشترین و استان تهران با حدود 3 درصد کمترین نرخ رشد را در شاخص توسعه انسانی داشته که به وضوح حکایت از کمتر شدن اختلاف توسعه­ای بین مناطق دارد. به علاوه نتایج نشان می­دهد که مناطق روستایی استان­های مرزی کشور دارای توسعه انسانی به­مراتب پایین­تری نسبت به استان‌های مرکزی کشور هستند. بنابراین توجه به مناطق روستایی مرزی در برنامه‌ریزی‌های کلان منطقه‌ای ضروری است.
کلیدواژه‌ها

- Anand, S. & Sen, A. (2000), Human Development and Economic Sustainability, World Development, Vol. 28, No. 12. pp: 2029-2049.
- Baliamoune-Lutz, M & McGillivray, M. (2006), Fuzzy Well-being Achievement in Pacific Asia, Journal of the Asia Pacific Economy, Vol. 11, pp. 168-177.
- Baliamoune-Lutz, M. (2004), On the Measurement of Human Well-Being: Fuzzy Set Theory and Senʼs Capability Approach, WIDER Research Paper No. 2004/16, World Institute for Development Economics Research, United Nations University, Helsinki.
- Cheli, B. (1995), Totally Fuzzy and Relative Measures of Poverty in Dynamic Context, metron, Vol. 53(3-4), pp: 183-205.
- Chiappero, M. E. (1996), Standard of Living Evaluation Based on Senʼs Approach: Some Methodological Suggestions, Notizie di Politeia, Vol. 12, pp: 37-35.
- Chiappero, M. E. (2000), A Multidimentional Assessment of Well-Being Based in Senʼs Functioning Approach, mimeo, University of Pavia,Italy, “Rivista Internazionale di Scienze Sociali”, No. 2, pp.207-239.
- Desai M. (1991), Human Development: Concepts and Measurement, European Economical Review, Vol. 35, Issue 2, pp: 350-357.
- Despotis, D. K. (2005), Measuring Human Development via Data Envelopment Analysis: The Case of Asia and the Pacific, Omega, The International Journal of Management Science, Vol. 33. Issue 5, pp: 385-390.
- Mishra, S. K. (2006), ″A Note on Human Development Index with Income Equalities″ Available at: http: //papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract id=992854.
- Neumayer, E. (2001), The Human Development Index and Sustainability: A Constructive Proposal, Ecological Economics, No: 39. Issue 1, pp: 101-114.
- Noorbakhsh, F. (1998), A Modified Human Development Index, World Development, Vol. 26, No.3, pp: 517-528.
- Qizilbash, M. & Clark, D.A. (2005), The capability approach and fuzzy poverty measures: an application to the South African context, Social Indicators Research, 74(1), pp: 103-139.
- UNDP, Human Development Report (1990-2014), New York, Oxford University Press (17 issues).

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 18 خرداد 1405