اقتصاد فضا و توسعه روستایی

اقتصاد فضا و توسعه روستایی

تحلیل اثرات خشکسالی بر تولید گندم و مهاجرت روستایی استان همدان

نویسندگان
عضوهیات علمی دانشگاه سید جمال الدین اسدابادی
چکیده
خشکسالی یکی از مهم­ترین مخاطرات طبیعی است که بر حسب شدت آن، اثرات متفاوتی بر زندگی و معیشت گروه­های انسانی دارد. در این مطالعه به تحلیل و بررسی اثرات خشکسالی بر محصول گندم دیم و مهاجرت روستاییان در استان همدان پرداخته شده است. به منظور مطالعه و تحلیل خشکسالی در دهه هشتاد (90-1380) از روش spi استفاده گردید. با توجه به این شاخص، خشکسالی‌های شدید بیشتر در دشت­های شمالی و مرکزی استان رخ داده است. در فصل بهار در اکثر مناطق استان خشکسالی متوسط دیده می­شود؛ در زمستان نیز که فصل ریزش­های جوی منطقه محسوب می­گردد، در مناطق مرکزی و شمالی استان خشکسالی متوسط تا شدید دیده می­شود. در بررسی اثرات خشکسالی­ها درعملکرد محصول گندم دیم در سطح هشت شهرستان استان همدان، خشکسالی فصل پاییز و بهار (زمان ریزش بارش مؤثر در کشاورزی) بیشترین تأثیر منفی را بر عملکرد گندم دیم دارد. مطالعه اثرات خشکسالی و عملکرد گندم بر مهاجرت­های روستایی نشان می­دهد در 40 درصد مهاجرت­های روستایی بین سال­های 85-1380 خشکسالی و پایین بودن عملکرد گندم نقش داشته است. نتایج تحلیل رگرسیون نیز حاکی از آن هستند که متغیر خشکسالی بیشترین تأثیر(64/0) را بر روی مهاجرت­ها (روستا به شهر) در این استان داشته است. میزان ضریب همبستگی مهاجرت با عملکرد گندم کمتر از شاخص خشکسالی است یعنی عامل خشکسالی علاوه بر پایین آوردن عملکرد محصول گندم منجر به بروز مواردی از جمله کاهش شدید سفره­های آب­های زیر زمینی و خشکی چشمه­ها در منطقه گشته که تمامی آنها موجب مهاجرت روستایی شده است.
کلیدواژه‌ها

- Bal S.K., Mukherjee J., Mallick K., and Hundal S.S. (2004). Wheat yield forecasting models for Ludhiana district of Punjab state. J. Agromet. 6: 161-165.
- Bazgeer S.(2005). Land use change analysis in the sub mountainous region of Punjab using remote sensing, GIS agro-meteorological parameters. Ph.D. Dissertation, Punjab Agricultural University (PAU), Ludhiana, India. 128p.
- Keyantash J., and Dracup J.A. (2002). The Quantification of Drought Indices, American Metrological Society, 83 (8):1167-1180.
- Lloyd-Hughes B., Saunders M.A. (2002). A drought climatology for Europe. International Journal of Climatology,22: 1571–1592.
- Marquette, C. M. (1997), Current poverty, structural adjustment and drought in Zimbabwe, World Development, 25 (7): 1141-1149.
- Sonmez F.K., Komuscu A.U., Erkan A., and Turgu E., (2005). An analysis of spatial and temporal dimension of drought vulnerability in Turkey using the standardized precipitation index. Natural Hazards, 35: 243–264.
- Smith R.C.G., Adams J., Stephens D.J. and Hick P.T. (1995). Forecasting wheat yield in a Mediterranean-type environment from the NOAA satellite. Australian Journal of Agriculture Research, 46(1):113-125.
- -Thompson, D. and Powell, R. (1998), Exceptional circumstances provisions in Australia, is there too much emphasis on drought, Agricultural Systems, 57 (3): 469-488.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 18 خرداد 1405