اقتصاد فضا و توسعه روستایی

اقتصاد فضا و توسعه روستایی

تحلیل شاخص های مؤثر در توسعه کشاورزی و مدیریت منابع آب سکونتگاه های روستایی مورد: دشت تبریز

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز، ایران
3 دانشیارگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز، ایران
4 کارشناس ارشد سنجش از دور و سیستم های اطلاعات جغرافیایی، دانشگاه تبریز، ایران
چکیده
بخش کشاورزی با حدود۱۱درصد تولید ناخالص ملی، 23 درصد اشتغال و تأمین غذای بیش از۸۰ درصد افراد جامعه، نقشی حیاتی دراقتصاد ایران دارد. آب به عنوان مهم­ترین عامل، در تولید کشاورزی تأثیر بسزایی دارد. این پژوهش به منظور شناسایی شاخص­های مؤثر در توسعه کشاورزی و مدیریت آب کشاورزی مناطق روستایی دشت تبریز با استفاده از روش تحلیل عاملی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق شامل 39 روستای دشت تبریز می­باشد و اطلاعات لازم از طریق تکمیل پرسشنامه، مطالعات کتابخانه­ای، مراجعه به سازمان آب منطقه­ای و مدیریت جهاد کشاورزی فراهم گردیده است.در این مطالعه به منظور تبیین عوامل و متغیرهای اثرگذار بر مدیریت منابع آب و توسعه کشاورزی، تعداد 25 شاخص برای توسعه کشاورزی و تعداد 11 شاخص برای مدیریت آب کشاورزی در سطح روستاها انتخاب شده است. در مرحله بعد برای کاهش تعداد شاخص­ها به تعداد کمتری از سازه­های زیربنایی و شاخص­های مؤثر از تحلیل عاملی استفاده گردید. نتایج نشان داد چهار عامل مکانیزاسیون، ساختاری، عملکرد و کشت آبی حدود 79 درصد از تغییرات واریانس کل توسعه کشاورزی و سه عامل آب­های سطحی، چاه­های عمیق و چاه­های نیمه عمیق حدود 61 درصد از تغییرات واریانس کل مدیریت آب کشاورزی را تبیین نموده­اند. همچنین در ﺷﻬﺮﺳﺘﺎنﻫﺎیﯽ ﮐﻪ دارای ﻣﺰیﺖ ﻧﺴﺒﯽ در ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﮐﺸﺎورزی (زراﻋﺖ و ﺑـﺎغداری) و عدم ﻣﺤﺪودیﺖ ﻧﻬﺎده و آب هستند، ضروری است ﻃﺮح­ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﺎورزی با اولویت محصولات دارای ﻣﺰیﺖ ﻧﺴﺒﯽ اجرا شده و در ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﮐﻪ اﻓﺰایﺶ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﻄﺢ زیﺮکشت ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻞ مواجه اﺳﺖ، ﻃﺮحﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌه ﮐﺸﺎورزی می­بایست ﺑـﻪ ﺳﻤﺖ ﺣﻔﻆ و اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻬﯿﻨﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺎﺷﺪ.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The analysis of effective indicators regarding agricultural development and water management of rural settlements Case: Tabriz plain

نویسندگان English

Fatemeh Kazemeyeh 1
Javad Hosseinzad 2
Ghader Dashti 3
Hushang Ghafouri 4
1 Ph.D. student of Agricultural Extension and Education, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Associate Prof. of Agriculture Economy Department, Agriculture Faculty, Tabriz University, Iran
3 Associate Prof. of Agriculture Economy Department, Agriculture Faculty, Tabriz University, Iran
4 M.Sc.in RS & GIS, Tabriz University, Iran
چکیده English

Agricultural sector taking into account its role in GNP (11%), employment opportunities (23%) and food provision (over 80%) performs a critical role in Iranian economy. Water resources are being considered as a very prominent factor with respect to agricultural sector. This study aims to investigate effective indicators regarding agriculture development as well as water management in Tabriz plain. It is based on factor analysis. Statistical society is composed of 39 villages. Data gathering technique is predominately based on questionnaire and documentation. It is further supported by getting information from ministries of agriculture and water organization. This is followed by determination of 25 indicators for the assessment of agricultural development and 11 indicators regarding water management of the study area. Deducting the number of variables requires the application of principle component analysis. This study suggests that mechanization, cropping based on irrigation system, structure and performance are capable of explaining 79 percent of the variations pertaining to agricultural development. It is argued that surface water, deep wells, semi deep wells explain 61 percent of the variations regarding water management as well. It further suggests that those counties with comparative advantages with respect to agricultural products and simultaneously not experiencing water deficiency should emphasize agricultural plans based on high priority crops. However, those encountering with agricultural problems should stress optimum resource usages and preservationissue.

کلیدواژه‌ها English

agricultural products
Agricultural Indicators
Water Resource Management Indicators
Tabriz Villages in Plain

  • تاریخ دریافت 11 دی 1348
  • تاریخ پذیرش 18 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 18 خرداد 1405